Ngày Tết dành thời gian tìm hiểu văn hóa

Ngày Tết với những người trẻ ngày hôm nay mang nhiều dấu ấn, bởi sự đổi thay của xứ này. Sự đổi thay ấy tạo ra sự khác biệt rất lớn giữa cái Tết ấu thơ, và cái Tết hiện tại. Cái Tết ngày xưa cần sự no đủ, Tết có thịt mỡ – có cái vị thơm nồng của bánh chưng, có phong bao lì xì, có pháo, … có những trò trẻ con của những ngày nghỉ Tết, … những ký ức của tuổi thơ gắn liền với những cái Tết và mang những ý nghĩa tương tự như những ngày hè. Và một trong những công việc “không thể bỏ qua” là tìm hiểu văn hóa truyền thống.

Ai cũng có một thuở ấu thơ để tìm về, nơi những ký ức êm đềm là nền tảng cho những bước đi rộng dài của tương lai. Người ta thích nhắc đến tuổi ấu thơ, bởi hai điểm: một là họ có quá khứ để tự hào – để kể lại, hai là họ cần tuổi thơ làm sức bật cho hiện tại và tương lai.

Ngày Tết với những người trẻ ngày hôm nay mang nhiều dấu ấn, bởi sự đổi thay của xứ này. Sự đổi thay ấy tạo ra sự khác biệt rất lớn giữa cái Tết ấu thơ, và cái Tết hiện tại. Cái Tết ngày xưa cần sự no đủ, Tết có thịt mỡ – có cái vị thơm nồng của bánh chưng, có phong bao lì xì, có pháo, … có những trò trẻ con của những ngày nghỉ Tết, … những ký ức của tuổi thơ gắn liền với những cái Tết và mang những ý nghĩa tương tự như những ngày hè.

Ngày Tết với những đứa trẻ của những năm chín mươi thế kỷ XX, bây giờ đều đã trưởng thành như bạn – như tôi… Ngày Tết của hai mươi năm sau đó khác nhiều. Khác ở điểm: chúng ta đã lớn, cái Tết cũng lớn. Lớn ở chỗ không còn vòi vĩnh bóng bay, không vòi vĩnh giày mới – quần mới – áo mới, không vòi vĩnh lì xì (mà thật ra cũng có được dùng đâu), cũng không còn vòi vĩnh những buổi tối được bố mẹ cho phép để đi tụ tập quậy phá những trò trẻ con… Tết … với những người trẻ chúng ta bây giờ là sự đoàn viên sau một năm bôn ba lập nghiệp.

Người trẻ gánh trên vai sức nặng của gia đình, gánh trên vai sứ mệnh đổi thay quê hương như những gì hai mươi năm nay chúng ta được hưởng từ thế hệ trước đã đổ mồ hôi. Cái Tết mà chúng ta đang trải qua là cái Tết trưởng thành, cái Tết của người trẻ mang nhiều trách nhiệm hơn là sự đòi hỏi để hưởng thụ.

Tôi tóm gọn lại, chúng ta có ba điều sau được coi là nghĩa vụ của người trẻ với Tết:

Nghĩa vụ thứ nhất, ĐOÀN VIÊN

Tôi thường hát trong lòng những câu hát trong bài Ước mơ ngọt ngào (St. Hoài An) như sau:

“Quà nào bằng gia đình sum họp, Tết nào vui bằng Tết đoàn viên”

Đoàn viên với quan điểm cá nhân tôi là nghĩa vụ quan trọng nhất, đó là cách giúp chúng ta kết nối với gia đình, với bạn bè, với người thân, … tri ân công ơn dưỡng dục của ông bà – cha mẹ – tổ tiên.

Đoàn viên, đem lại sức sống cho những người trong gia đình – đặc biệt là bố mẹ -> ông bà -> người thân. Có những người chỉ mong Tết để đoàn tụ gia đình… Bữa cơm Tất niên được họ coi là bữa cơm ngon nhất của năm. Nó ngon hơn bất kỳ bữa cơm nào khác, vì đơn giản 2 chữ “tình thân”. Văn hóa này thấm nhuần vào máu thịt mỗi người Việt. Và tôi nghĩ, hoàn toàn phù hợp với thời đại hiện nay và mãi về sau.

Đoàn viên, đem lại cơ hội giáo dục cho chính bản thân chúng ta, cho con cháu chúng ta về đạo đức – tạo nên những nền tảng để hoàn thiện bản thân, phát triển bền vững ở phương diện cá nhân.

Tôi không nghe ít những câu chuyện gia đình ly tán, và những hạt cơm chan đầy nước mắt tủi buồn. Còn chưa kể tới những người không may mắn có tròn mâm cơm gia đình…

Đoàn viên, mang rất nhiều ý nghĩa nhân văn mà phần lớn chúng ta ai cũng cảm nhận được tự trong tim, trong từng giọt máu đang chảy…

 

Nghĩa vụ thứ hai, TẤT NIÊN

Có ba điều Tất niên mà tôi nghĩ người trẻ nên làm.

TẤT NIÊN THỨ NHẤT, cơm Tất niên là cơ hội để các thành viên trong gia đình – dù có bôn ba nơi đâu cũng sẽ về tụ họp lại vào những ngày cuối cùng của năm, cùng sửa biện mâm cơm. Trước là để báo cáo cho tổ tiên biết tình hình làm ăn, học tập của năm qua. Sau là để kính cẩn mời gia tiên về ăn Tết cùng con cháu.

TẤT NIÊN THỨ HAI, tắm Tất niên. Là lần tắm rửa cuối cùng trong năm Âm lịch – trước là để làm sạch sẽ cơ thể chào đón năm mới sang, sau là mong muốn xua đuổi tà ma đang bám theo (theo góc nhìn tâm linh) sẵn sàng cho năm mới nhiều may mắn.

TẤT NIÊN THỨ BA, nghĩ Tất niên. Là thời khắc chính bản thân mình ngồi suy ngẫm lại bản thân mình đã làm được trong năm qua. Chúng ta thường lười nghĩ, và Nghĩ TẤT NIÊN là cơ hội tốt để tự kiểm điểm lại bản thân mình. Tạo ra động lực mới, cách làm mới, cách tư duy mới, mục tiêu mới cho một năm mới đang tới – sẵn sàng khởi sắc.

Với cá nhân tôi, không nên bỏ qua bất cứ cái TẤT NIÊN nào trong ba điều Tất niên nêu trên.

 

Nghĩa vụ thứ ba, DUY TRÌ & PHÁT HUY BẢN SẮC

Mỗi cá nhân đặc trưng bởi 02 điều lớn: kỹ năng nghề nghiệp và kỹ năng sống, gọi nôm na bằng cặp từ sau cho dễ hình dung: Tay nghề và Văn hóa. Trong đó, để phát triển bền vững cá nhân thì Văn hóa quan trọng hơn Tay nghề. Văn hóa hình thành nên nếp nghĩ, nếp sinh hoạt – từ đó thúc đẩy Tay nghề lên tầm. (Dĩ nhiên sẽ có tác động ngược lại, nhưng chiều tác động ngược lại “từ Tay nghề lên Văn hóa” sẽ không phải là yếu tố nền tảng).

Ở một tổ chức cũng vậy, Văn hóa mới thật sự là giá trị cốt lõi để phát triển bền vững một tổ chức.

Ở một dân tộc cũng vậy, Văn hóa mới thật sự là giá trị cốt lõi để phát triển bền vững một dân tộc.

Việc chúng ta duy trì và phát huy bản sắc dân tộc có hai ý nghĩa: Một là lưu giữ giá trị cốt lõi của dân tộc – điều này thôi thúc chúng ta tìm tòi, nghiên cứu những cái hay cái đẹp cần giữ lại từ văn hóa cha ông, từ đó phát huy những cái hay cái đẹp để làm nền tảng văn hóa cho thế hệ sau. Hai là quảng bá những giá trị văn hóa có ý nghĩa sâu rộng của dân tộc trên trường quốc tế, giúp nâng cao vị thế dân tộc là cách nghĩ lâu bền của người trẻ.

Để làm được điều này, chúng ta phải là người trẻ nhiều tri thức – phải tìm tòi để hiểu về truyền thống, phong tục, văn hóa ngày Tết. Phải là người khách quan để nhìn nhận, đánh giá chính xác, đúng đắn những cái hay – cái đẹp của những nét văn hóa đó. Để ra quyết định lựa chọn, trước là truyền lại cho đời con cháu mình, sau là có những cách truyền thông cá nhân để quan điểm này có sức lan tỏa tới xã hội. Những đợt sóng nhẹ tích tụ, nhất định sẽ nên con sóng lớn. Còn nếu những người trẻ nắm trong tay vận mệnh dân tộc, thì lúc này họ đã sẵn lòng tạo ra những đổi thay tích cực trên quê hương rồi.

Với ba nghĩa vụ trên, người trẻ như chúng ta đã đặt một chân vào cái Tết của người trẻ. Đặt một tay vào sự phát triển bền vững cá nhân, của gia đình, của dân tộc.

 

Hãy quên đi những cuộc đi chơi Pháo hoa, hãy quên đi những buổi nhậu nhẹt tưng bừng, hãy quên đi những thú vui tầm thường ngày Tết.

Hỡi những người trẻ, hãy đi thăm hỏi người thân để thắm đượm tuổi thơ mình bằng những câu chuyện chúng ta thời thơ bé, để nạp đầy những giá trị cuộc sống, nạp đầy năng lượng cho một năm đầy thử thách đang tới. Hỡi những người trẻ, hãy hiểu thật rõ những nét đẹp văn hóa xung quanh để xứng đáng với trách nhiệm của dân tộc đang đặt trên vai mỗi chúng ta.

Non sông có tươi đẹp hay không, tương lai có tươi đẹp hay không – không phải do thiếu nhi quyết định. Mà do chính tuổi trẻ, do chính chúng ta đang quyết định bằng những hành động thường ngày của chúng ta.

Hãy sống, để xứng đáng được sống!

 

(Bài viết từ 27/01/2014 – tuy nhiên đến giờ mới có dịp hoàn thiện bài viết này)

Hung Bui

Một người trẻ bình thường ham học hỏi. Viết lách vào những lúc cảm thấy nên chia sẻ, tặng cho những người bạn, và cho chính bản thân mình. Góc nhìn của tôi mang tính chủ quan dựa trên hiểu biết tại thời điểm viết bài